Οι αμυγδαλές εντοπίζονται στο στοματο-φάρυγγα και οι αδενοειδείς εκβλαστήσεις (κρεατάκια) στο πίσω μέρος της μύτης εκεί όπου συνδέεται  με τον φάρυγγα. Θεωρείται ότι και οι δύο σχηματισμοί έχουν ρόλο στην άμυνα του οργανισμού.

Συνήθως στην παιδική ηλικία τόσο οι αμυγδαλές όσο και οι αδενοειδείς εκβλαστήσεις παρουσιάζουν ποικίλου βαθμού υπερτροφία. Λόγω και των συχνών κρυολογημάτων και λοιμώξεων η υπερτροφία επιδεινώνεται δυσκολεύοντας την αναπνοή, την ποιότητα του ύπνου και την ομαλή σωματική ανάπτυξη. Το παιδί μπορεί να παρουσιάζει δυσκολία στην αναπνοή, ροχαλητό, χρόνια καταρροή, ωτίτιδες, στοματική αναπνοή,  θέματα συμπεριφοράς και συγκέντρωσης. Θα πρέπει να αξιολογηθεί.

Τα κρεατάκια από τη γέννηση του παιδιού αρχίζουν να αναπτύσσονται συνεχώς πίσω στη μύτη και το άνω τμήμα του φάρυγγα και η ανάπτυξή τους σταματάει συνήθως, μετά την ηλικία των 8-10 ετών. Από την ηλικία αυτή αρχίζουν να συρρικνώνονται και αφού παράλληλα αυξάνονται και οι διαστάσεις του σπλαχνικού κρανίου καθώς το παιδί αναπτύσσεται, παύουν να φράζουν την περιοχή και η ρινική αναπνοή βελτιώνεται. Αυτός είναι ο λόγος που σε πολλές περιπτώσεις, συνιστούμε απλά παρακολούθηση ανά τακτά χρονικά διαστήματα και δεν τα αφαιρούμε, εφόσον δεν προκαλούν ιδιαίτερα προβλήματα.

Οι αμυγδαλές έχουν σταθερό μέγεθος το οποίο δεν εξακολουθεί να αυξάνεται με την ηλικία και η μεγαλύτερη ανάπτυξη τους είναι συνήθως μεταξύ 3-7 ετών. Μετά τα 9-10 αρχίζουν σιγά σιγά να μειώνονται σε μέγεθος.

• Η υπερτροφία των αμυγδαλών διαπιστώνεται κατά την εξέταση της στοματικής κοιλότητας. Όσο πιο κοντά πλησιάζουν ή εφάπτονται οι αμυγδαλές στη σταφυλή, τόσο μεγαλύτερη είναι η απόφραξη – άπνοια ειδικά όταν το παιδί ξαπλώνει ανάσκελα.

• Το μέγεθος των αδενοειδών εκβλαστήσεων. Η εξέταση πραγματοποιείται με το ειδικό ενδοσκόπιο ρινός – ρινοφάρυγγα στο ιατρείο. Η συνεργασία του παιδιού δεν είναι στην πλειονότητα των περιπτώσεων εύκολη, με αποτέλεσμα όχι σπάνια η εξέταση να μην ολοκληρώνεται ή να μην είναι αξιόπιστη. Πάντως παίρνουμε σημαντικές πληροφορίες που βοηθούν στην απόφαση για αντιμετώπιση. Λαμβάνετε υπόψη το ιστορικό που αναφέρουν οι γονείς ενώ μπορεί να συσταθεί και ακτινογραφία-πλαγία του τραχήλου (ανάλογα την ηλικία και την περίπτωση). Πιο σπάνια σε πολύ σοβαρές περιπτώσεις, ειδικά στα πολύ μικρά παιδιά < 2 ετών με αποφρακτική υπνική άπνοια, γίνεται μελέτη ύπνου σε κέντρο αναφοράς και καρδιολογικός έλεγχος.

Σε αρκετές περιπτώσεις το ροχαλητό μπορεί να συνυπάρχει με διακοπή της αναπνοής, για μερικά δευτερόλεπτα. Όταν διαρκεί >10sec, και επαναλαμβάνεται πολλές φορές στη διάρκεια του ύπνου καθημερινά, μιλάμε για αποφρακτική υπνική άπνοια. Η  κατάσταση αυτή οφείλεται σε συνδυασμό υπερτροφίας των αδενοειδών και υπερτροφίας των αμυγδαλών. Προκαλείται απόφραξη στη μύτη όσο και στο φάρυγγα. Ιδιαίτερα εάν οι αμυγδαλές είναι τόσο αναπτυγμένες που συναντώνται στη μέση γραμμή, ο αεραγωγός μπορεί να φράξει σχεδόν εξ ολοκλήρου και το παιδί να παρουσιάσει επεισόδιο πνιγμονής. Η κατάσταση αυτή είναι ιατρικώς σοβαρή. Εκτός από επείγουσα μπορεί να επιφέρει εάν παραμείνει σοβαρές καρδιολογικές και νευρολογικές διαταραχές.

Αντιμετώπιση υπνικής άπνοιας στα παιδιά. Μπορεί να περιλαμβάνει

• Αφαίρεση των αμυγδαλών και των υπερτροφικών αδενοειδών εκβλαστήσεων.
• Απώλεια βάρους εάν το παιδί είναι υπέρβαρο.
• Χρήση συσκευής CPAP στον ύπνο σε πολύ ειδικές περιπτώσεις (δύσκολη η εφαρμογή της στα παιδιά).

Πότε αφαιρούνται οι αμυγδαλές 

• Όταν παρουσιάζουν μεγάλου βαθμού υπερτροφία και αποφράσσουν τον αεραγωγό, με επακόλουθο αποφρακτική άπνοια (διακοπές στην αναπνοή) κατά τη διάρκεια του ύπνου.
• Όταν λόγω μεγάλου μεγέθους δυσκολεύουν στην κατάποση και στη σίτιση, επηρεάζοντας τη σωματική ανάπτυξη του παιδιού.
• Σε επαναλαμβανόμενα επεισόδια οξείας αμυγδαλίτιδας (με πυρετό, πόνο, πύον) που υποχωρούν μόνο με αντιβίωση.
• Σε επαναλαμβανόμενη εμφάνιση περιαμυγδαλικού αποστήματος.
• Όταν υπάρχει υποψία κακοήθειας.

Πότε αφαιρούνται τα κρεατάκια 

• Όταν παρουσιάζουν μεγάλη υπερτροφία και αποφράσσουν το πίσω μέρος της μύτης τον ρινοφάρυγγα, εμποδίζοντας την αναπνοή από τη μύτη. Το παιδί αναγκάζεται να προσπαθήσει να πάρει ανάσα από το στόμα.
• Όταν η υπερτροφία συνυπάρχει με υπερτροφία των αμυγδαλών και μπλοκάρει εντελώς τον αεραγωγό προκαλώντας άπνοια στον ύπνο και έντονο ροχαλητό.
• Όταν υπάρχουν χρόνιες φλεγμονές των αδενοειδών εκβλαστήσεων (αδενοειδίτιδες) με αποτέλεσμα μόνιμη καταρροή και συχνές ωτίτιδες.
• Όταν η χρόνια καταρροή από τη μύτη εξαιτίας φλεγμονών των αδενοειδών εκβλαστήσεων συντηρεί επί μακρόν, υγρό στο αυτί του παιδιού, επιδεινώνοντας την ακοή.